Những điểm mới đáng chú ý trong Luật Công chứng sửa đổi năm 2026
Ngày 23/4/2026, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật số 04/2026/QH16 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Những sửa đổi lần này được coi là bước điều chỉnh quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và thực tiễn phát triển của hoạt động công chứng trong giai đoạn mới, với một số nội dung quan trọng sau:
- Luật sửa đổi, bổ sung đã quy định công chứng là dịch vụ công do công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng thực hiện, để chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của giao dịch bằng văn bản phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng. Đã xác định rõ hoạt động công chứng phải thực hiện bằng văn bản mà luật trước đây chưa từng đề cập, điều này cho thấy Luật Công chứng đang chuyển dịch theo hướng chuyên nghiệp hóa, tinh gọn và bảo vệ quyền lợi thực chất hơn cho người dân.
- Thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên thuộc Chủ tịch UBND cấp tỉnh thay cho Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Quy định này phù hợp với chủ trương phân quyền, phân cấp hiện hành, góp phần làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước đối với đội ngũ công chứng viên tại địa phương.
- Việc ký và điểm chỉ trong văn bản công chứng, đó là việc điểm chỉ có thể được thực hiện đồng thời với việc ký nếu người yêu cầu công chứng có đề nghị. Điều này đồng nghĩa với việc công chứng viên sẽ không được tự yêu cầu người dân vừa ký vừa điểm chỉ nếu họ không có nhu cầu. Sự thay đổi này đã chấm dứt hoàn toàn thói quen "lạm dụng điểm chỉ" diễn ra khá phổ biến trước đây, khi nhiều tổ chức hành nghề công chứng tự đặt ra quy định nội bộ bắt buộc người dân phải vừa ký, vừa lăn tay để "cho chắc chắn" hoặc nhằm phòng ngừa rủi ro cho tổ chức hành nghề công chứng.
- Quy định việc ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên phải được chụp ảnh và lưu giữ trong hồ sơ công chứng, giúp hạn chế tranh chấp và phòng ngừa các hành vi giả mạo trong hoạt động công chứng. Việc luật hóa quy định này chính là một giải pháp thiết thực, biến hồ sơ công chứng thành một nguồn dữ liệu đáng tin cậy tuyệt đối, góp phần xây dựng một môi trường giao dịch minh bạch, an toàn và chuyên nghiệp.
- Cho phép sử dụng bản sao thay thế cho bản chính giấy tờ khi yêu cầu công chứng. Bao gồm: giấy tờ tùy thân (thẻ căn cước, hộ chiếu); giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản; bản án, quyết định của tòa án… Trường hợp đã có dữ liệu về các thông tin trong thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng (đủ điều kiện khai thác) thì người yêu cầu công chứng không phải cung cấp giấy tờ có chứa thông tin này. Thay vào đó có thể tự khai thác để cung cấp cho công chứng viên hoặc đề nghị công chứng viên khai thác dữ liệu (nộp phí khai thác theo quy định). Công chứng viên chỉ được yêu cầu bổ sung giấy tờ nếu không khai thác được hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác. Trong trường hợp công chứng văn bản từ chối nhận di sản, người yêu cầu công chứng không phải xuất trình bản chính các giấy tờ sau: giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản; bản án, quyết định của tòa án, hoặc quyết định khác về việc xử lý tài sản.
- Quy định giảm 06 loại giao dịch hiện đang bị bắt buộc phải công chứng theo các quy định của Chính phủ gồm: Văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu; văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại và hợp đồng chuyển nhượng Văn phòng Thừa phát lại. Đây được xem là bước cải cách quan trọng nhằm giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
- Bãi bỏ quy định cơ sở dữ liệu công chứng phải chứa thông tin về nguồn gốc tài sản. Công chứng viên chỉ cần xác định tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng của ai và tại thời điểm công chứng thì có hạn chế hay bị ngăn chặn thực hiện giao dịch hay không? Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc chỉ đạo quản lý, khai thác, sử dụng cũng như bảo đảm kết nối, tích hợp các dữ liệu công chứng của địa phương với cơ sở dữ liệu công chứng được xây dựng theo quy định của luật.
- Quy định UBND cấp tỉnh có trách nhiệm xem xét, quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực của chủ tịch UBND cấp xã cho tổ chức hành nghề công chứng để thực hiện công chứng giao dịch tại những địa bàn cấp xã đã phát triển được tổ chức hành nghề công chứng đáp ứng yêu cầu. Quy đinh này giúp đảm bảo quyền tự quyết, tự chịu trách nhiệm của địa phương và phù hợp với thực tiễn, giúp giảm gánh nặng cho cơ quan hành chính cấp xã.
Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 đánh dấu bước tiến lớn trong việc hiện đại hóa ngành công chứng thông qua chuyển đổi số, tối giản thủ tục và minh bạch hóa các giao dịch; mang lại sự tiện lợi cho người dân, doanh nghiệp, năng cao hiệu lực quản lý nhà nước, xây dựng một nền công chứng chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong kỷ nguyên số.
Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/1/2027./.
Nguyễn Minh Thư
