Hoàn thiện nền tảng pháp lý bảo vệ quyền dân sự trong giai đoạn mới
Bộ luật Dân sự năm 2015 là đạo luật nền tảng của hệ thống pháp luật Việt Nam, điều chỉnh hầu hết các quan hệ dân sự phát sinh trong đời sống xã hội, từ quyền nhân thân, quyền sở hữu, nghĩa vụ dân sự đến hợp đồng, thừa kế và bồi thường thiệt hại. Sau gần 10 năm triển khai thi hành, Bộ luật đã khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch cho các giao dịch dân sự, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.
Nhận thức rõ ý nghĩa của Bộ luật, ngay sau khi được Quốc hội thông qua, UBND tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Kế hoạch số 43/KH-UBND ngày 28/4/2016 về triển khai thi hành Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự. Các sở, ban, ngành, UBND các huyện, thành phố đã chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện, xác định rõ nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, bảo đảm việc triển khai được thực hiện đồng bộ, thống nhất từ tỉnh đến cơ sở. Công tác thi hành Bộ luật luôn gắn với cải cách hành chính, cải cách tư pháp, phổ biến, giáo dục pháp luật và xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, góp phần đưa các quy định của Bộ luật từng bước đi vào cuộc sống.
Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai thường xuyên với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Từ năm 2017 đến tháng 5/2026, các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh đã tổ chức trên 14.600 cuộc tuyên truyền pháp luật, thu hút hơn 870.000 lượt người tham dự. Riêng tổ chức Đoàn Thanh niên các cấp đã tổ chức trên 1.200 hội nghị, diễn đàn pháp luật cho hơn 85.000 lượt đoàn viên, thanh niên và trên 150 lớp tập huấn cho hơn 9.500 lượt cán bộ Đoàn, báo cáo viên, tuyên truyền viên trẻ. Thông qua các hoạt động này, những quy định cơ bản của Bộ luật Dân sự được chuyển tải kịp thời đến cán bộ, công chức và Nhân dân, góp phần nâng cao ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật.
Bên cạnh tuyên truyền trực tiếp, các cơ quan chức năng tiếp tục đổi mới phương thức truyền thông pháp luật theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Báo và Phát thanh, Truyền hình Lạng Sơn đã thực hiện trên 560 lượt chuyên mục "Trả lời bạn nghe đài", "Trả lời bạn xem truyền hình", đăng tải trên 260 tin, bài và gần 600 phóng sự, chuyên đề về pháp luật. Trang Thông tin điện tử Sở Tư pháp và Trang Thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh thường xuyên cập nhật văn bản mới, tình huống pháp luật và giải đáp những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin pháp luật nhanh chóng, thuận tiện.
Song song với công tác tuyên truyền, việc rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật luôn được quan tâm thực hiện. Các cơ quan chuyên môn đã tiến hành rà soát 394 văn bản quy phạm pháp luật do HĐND và UBND tỉnh ban hành có liên quan đến Bộ luật Dân sự, kịp thời kiến nghị xử lý những quy định không còn phù hợp, góp phần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành trên địa bàn tỉnh.
Hiệu quả của Bộ luật Dân sự được thể hiện rõ qua thực tiễn giải quyết các quan hệ dân sự và hoạt động của các cơ quan tư pháp. Từ ngày 01/01/2017 đến ngày 31/5/2026, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Lạng Sơn đã thụ lý 14.907 vụ, việc dân sự và giải quyết 14.365 vụ, đạt tỷ lệ 96,4%. Cùng thời gian này, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp đã kiểm sát 18.964 vụ, việc dân sự, ban hành nhiều kiến nghị, kháng nghị nhằm bảo đảm việc áp dụng pháp luật được thống nhất, đúng quy định. Những kết quả trên cho thấy Bộ luật Dân sự đã thực sự trở thành cơ sở pháp lý quan trọng trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đồng thời góp phần giữ vững ổn định xã hội và tạo môi trường pháp lý an toàn cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.
Thực tiễn thi hành cũng cho thấy nhận thức pháp luật của người dân ngày càng được nâng cao. Việc xác lập và thực hiện các giao dịch dân sự, lập di chúc, công chứng, chứng thực hợp đồng, giao dịch, đăng ký quyền tài sản từng bước đi vào nền nếp; nhiều tranh chấp được giải quyết trên cơ sở tôn trọng quyền tự định đoạt của các bên và các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự. Bộ luật cũng phát huy hiệu quả trong các lĩnh vực công chứng, chứng thực, hộ tịch, trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở và thi hành án dân sự, góp phần bảo đảm tốt hơn quyền dân sự của người dân.
Tuy nhiên, quá trình tổng kết thi hành cũng cho thấy một số quy định của Bộ luật Dân sự đã bộc lộ những hạn chế trước yêu cầu phát triển mới. Một số nội dung liên quan đến giao dịch dân sự vô hiệu, bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình, thời hiệu khởi kiện, xác định lãi suất trong hợp đồng vay tài sản, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và một số quan hệ dân sự mới phát sinh trong môi trường số cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện. Bên cạnh đó, việc bảo đảm tính thống nhất giữa Bộ luật Dân sự với các luật chuyên ngành cũng là yêu cầu đặt ra nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Có thể khẳng định, Bộ luật Dân sự năm 2015 đã và đang phát huy vai trò là nền tảng pháp lý quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và quyền dân sự của các chủ thể trong xã hội. Việc tổng kết thực tiễn thi hành trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn không chỉ đánh giá khách quan những kết quả đạt được mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho quá trình nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện Bộ luật trong thời gian tới. Đây cũng là bước cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật dân sự đồng bộ, hiện đại, khả thi, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Tô Thị Huệ
