Hoàn thiện cơ chế bồi thường, bảo đảm tốt hơn quyền của người bị thiệt hại
Quyền được bồi thường khi bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra là một trong những biểu hiện cụ thể của nguyên tắc Nhà nước tôn trọng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và chịu trách nhiệm trước Nhân dân. Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cùng với yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ, nền tư pháp chuyên nghiệp, công bằng, liêm chính, cơ chế bồi thường của Nhà nước cũng cần được hoàn thiện theo hướng thuận lợi, minh bạch hơn cho người bị thiệt hại và nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người thi hành công vụ.
Ngày 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (Luật số 15/2026/QH16). Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, với nhiều nội dung mới nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đơn giản hóa trình tự, thủ tục và bảo đảm tốt hơn quyền yêu cầu bồi thường của người bị thiệt hại.
Việc sửa đổi Luật lần này diễn ra trong bối cảnh tổ chức bộ máy nhà nước có nhiều thay đổi, chính quyền địa phương 2 cấp được tổ chức và vận hành, cùng với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Vì vậy, những quy định về cơ quan giải quyết bồi thường, trách nhiệm quản lý nhà nước cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với mô hình tổ chức mới, đồng thời bảo đảm việc giải quyết yêu cầu bồi thường được thực hiện liên tục, thống nhất và hiệu quả.
Một nội dung đáng chú ý là tiếp tục hoàn thiện phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại. Luật bổ sung, hoàn thiện cơ chế bồi thường đối với một số trường hợp phát sinh từ thực tiễn, trong đó có việc bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Qua đó, pháp luật không chỉ hướng đến khắc phục thiệt hại đã xảy ra mà còn góp phần tạo cơ chế bảo vệ những cá nhân thực hiện quyền, trách nhiệm của mình vì lợi ích của Nhà nước và xã hội.
Tinh thần cải cách cũng thể hiện rõ trong việc đơn giản hóa trình tự, thủ tục giải quyết bồi thường. Người bị thiệt hại thường là bên đang phải gánh chịu hậu quả từ hành vi công vụ trái pháp luật; vì vậy, thủ tục yêu cầu bồi thường cần bảo đảm dễ tiếp cận, hạn chế phát sinh thêm gánh nặng về giấy tờ, thời gian và chi phí. Việc sửa đổi Luật theo hướng giảm những thủ tục không thực sự cần thiết, làm rõ trách nhiệm của cơ quan giải quyết sẽ tạo điều kiện để quyền được bồi thường không chỉ tồn tại trên quy định pháp luật mà được thực hiện thuận lợi hơn trong thực tế.
Song hành với việc bảo đảm quyền của người bị thiệt hại là yêu cầu nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước và người thi hành công vụ. Bồi thường nhà nước không chỉ là việc chi trả một khoản tiền sau khi thiệt hại xảy ra. Mỗi vụ việc còn đặt ra yêu cầu xem xét nguyên nhân, trách nhiệm và những hạn chế trong quá trình thực thi công vụ để có giải pháp chấn chỉnh, phòng ngừa sai phạm tương tự. Vì vậy, thực hiện tốt pháp luật về trách nhiệm bồi thường cũng chính là một phương thức tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao chất lượng đội ngũ và trách nhiệm phục vụ Nhân dân.
Cùng với cải cách thủ tục, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác bồi thường được chú trọng. Việc số hóa thông tin, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong quản lý, giải quyết yêu cầu bồi thường sẽ giúp giảm thời gian xử lý, nâng cao khả năng theo dõi tiến độ, đồng thời tăng tính công khai, minh bạch. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với quá trình xây dựng Chính phủ số và nền hành chính hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Đối với Lạng Sơn, việc chuẩn bị triển khai Luật cần gắn với rà soát các văn bản có liên quan, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện công tác bồi thường. Công tác tuyên truyền cũng cần hướng tới giúp người dân hiểu đúng những trường hợp Nhà nước có trách nhiệm bồi thường, quyền yêu cầu bồi thường, cơ quan có thẩm quyền giải quyết và trình tự thực hiện, qua đó bảo đảm người bị thiệt hại có khả năng tiếp cận và sử dụng hiệu quả cơ chế pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Tô Thị Huệ
