Hoàn thiện pháp luật về quân sự, quốc phòng đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới
Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân. Trong bối cảnh tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tiếp tục được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, nhiều quy định trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng cần được điều chỉnh kịp thời, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Ngày 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng (Luật số 14/2026/QH16). Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026, tập trung giải quyết những vấn đề phát sinh từ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng.
Phạm vi sửa đổi liên quan đến 9 đạo luật, gồm: Luật Quốc phòng; Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng; Luật Nghĩa vụ quân sự; Luật Biên phòng Việt Nam; Luật Phòng không nhân dân; Luật Lực lượng dự bị động viên; Luật Phòng thủ dân sự và Luật Dân quân tự vệ. Việc sửa đổi đồng thời nhiều luật nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh khoảng trống hoặc chồng chéo về thẩm quyền sau khi tổ chức bộ máy được sắp xếp.
Một trong những nội dung đáng chú ý là hoàn thiện các quy định về tổ chức quân sự địa phương phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Luật điều chỉnh những quy định liên quan đến phòng thủ khu vực, tổ chức lực lượng và nhiệm vụ quân sự ở cơ sở, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng của cấp xã trong xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân. Vị trí, chức năng và mối quan hệ công tác của Ban chỉ huy quân sự cấp xã cũng được xác định phù hợp hơn với hệ thống tổ chức quân sự địa phương trong tình hình mới.
Những sửa đổi liên quan đến nghĩa vụ quân sự là nội dung trực tiếp gắn với quyền, nghĩa vụ của công dân. Luật làm rõ hơn hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự, bao gồm việc không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự, gọi sơ tuyển sức khỏe, gọi khám sức khỏe, gọi nhập ngũ hoặc quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu. Quy định này giúp nhận diện đầy đủ hơn trách nhiệm của công dân trong từng giai đoạn thực hiện nghĩa vụ quân sự, góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật.
Cùng với đó, một số quy định liên quan đến hành vi gian dối trong khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự, giải ngạch dự bị, tổ chức giao nhận công dân nhập ngũ, bàn giao hạ sĩ quan, binh sĩ hoàn thành nghĩa vụ phục vụ tại ngũ cũng được sửa đổi, bổ sung. Các chế độ, chính sách đối với công dân trong thời gian đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe tiếp tục được hoàn thiện, qua đó vừa bảo đảm yêu cầu thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, vừa bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của công dân.
Việc sửa đổi pháp luật lần này cũng tác động đến các lĩnh vực biên phòng, dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên, phòng thủ dân sự và phòng không nhân dân. Các quy định được điều chỉnh theo hướng xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền của từng cấp, từng cơ quan và bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quân sự với chính quyền địa phương. Đáng chú ý, việc phân cấp một số thẩm quyền cho địa phương tiếp tục thể hiện phương châm cấp nào sát thực tiễn, có điều kiện tổ chức thực hiện hiệu quả thì giao cấp đó thực hiện, đi đôi với tăng cường trách nhiệm và kiểm tra, giám sát.
Đối với Lạng Sơn, những thay đổi này có ý nghĩa thiết thực bởi đây là tỉnh biên giới có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh. Công tác xây dựng khu vực phòng thủ, quản lý, bảo vệ biên giới, xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên và tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ luôn gắn chặt với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh, trật tự ở cơ sở. Việc các quy định mới xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền sẽ tạo điều kiện để lực lượng quân sự, chính quyền các cấp và các cơ quan liên quan nâng cao hiệu quả phối hợp, chủ động xử lý các nhiệm vụ quốc phòng, quân sự ngay từ địa bàn cơ sở.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng không chỉ nhằm thích ứng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn góp phần hoàn thiện cơ chế vận hành nền quốc phòng toàn dân trong điều kiện mới. Khi chức năng, thẩm quyền được xác định rõ và trách nhiệm của từng cấp, từng lực lượng được phân định hợp lý, đây sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về quốc phòng, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và Nhân dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc từ cơ sở.
Tô Thị Huệ
