Quy định về đăng ký khai tử và khai tử cho người chết đã lâu

Đăng ký khai tử là thủ tục pháp lí do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện nhằm xác nhận sự kiện chết của một con người và xác định sự chấm dứt các quan hệ pháp luật của người đó, đồng thời, là phương tiện để Nhà nước theo dõi biến động dân số của mình.

Về thẩm quyền, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết thực hiện việc đăng ký khai tử. Trường hợp không xác định được nơi cư trú cuối cùng của người chết thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó chết hoặc nơi phát hiện thi thể người chết thực hiện việc đăng ký khai tử. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết thì vợ, chồng hoặc con, cha, mẹ hoặc người thân thích khác của người chết có trách nhiệm đi đăng ký khai tử; trường hợp người chết không có người thân thích thì đại diện của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm đi khai tử; trường hợp không xác định được người có trách nhiệm đi khai tử thì công chức tư pháp - hộ tịch thực hiện đăng ký khai tử. Những quy định này của Luật Hộ tịch nhằm đảm bảo tất cả các trường hợp có người chết, đều được khai tử kịp thời. Tuy nhiên, do nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cá nhân và nhiều nguyên nhân khác nhau, việc thực hiện đăng ký khai tử không được thực hiện đúng thời hạn theo quy định, chỉ  khi cá nhân là người thân thích của người chết cần có thông tin để giải quyết các quan hệ pháp luật khác, nhất là trong đăng ký biến động về đất đai, tài sản là di sản thừa kế; để đăng ký kết hôn….Trong nhiều trường hợp đăng ký khai tử quá hạn, người yêu cầu không có Giấy báo tử do các cơ quan như: Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình; Thủ trưởng cơ sở y tế; Cơ quan giám định pháp y hoặc UBND cấp xã cấp, thì cơ quan đăng ký hộ tịch từ chối đăng ký khai tử.

Trường hợp bị cơ quan đăng ký hộ tịch từ chối đăng ký khai tử, thì người yêu cầu căn cứ quy định tại Điều 71 Bộ luật Dân sự năm 2015 có quyền gửi đơn yêu cầu Toà án xem xét ra quyết định tuyên bố một người là đã chết nếu thuộc một trong những trường hợp sau đây:

-  Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;

- Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;

- Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặc thảm hoạ, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

-  Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống; thời hạn này được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó; nếu không xác định được ngày có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng; nếu không xác định được ngày, tháng có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.

Bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án thay Giấy báo tử, theo đó cá nhân  đến Trung tâm phục vụ hành chính công  cấp xã xuất trình Giấy báo tử, để đăng ký khai tử theo quy định./.

                                                                                       Dương Công Luyện