Thực hiện dân chủ ở cơ sở: Quyền của Nhân dân đi đôi với trách nhiệm chấp hành pháp luật
Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2023 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội. Theo đó, người dân không chỉ có quyền được biết, được tham gia ý kiến, được kiểm tra, giám sát các hoạt động ở địa phương mà còn có trách nhiệm thực hiện quyền dân chủ đúng quy định của pháp luật, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở công khai, minh bạch, gần dân và vì Nhân dân.
Theo Điều 11 của Luật, chính quyền cấp xã có trách nhiệm công khai để Nhân dân biết nhiều nội dung quan trọng liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân như: dự toán, quyết toán ngân sách; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; các dự án đầu tư trên địa bàn; các khoản huy động đóng góp của Nhân dân; việc quản lý, sử dụng các quỹ, các khoản tài trợ; kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo; thủ tục hành chính và các nội dung khác theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh quyền được biết, Điều 15 của Luật quy định trước khi quyết định những vấn đề có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương phải tổ chức để Nhân dân tham gia ý kiến. Các nội dung lấy ý kiến gồm phương án huy động đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, phương án quản lý và sử dụng các công trình công cộng, chương trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, các giải pháp bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh, trật tự và nhiều vấn đề quan trọng khác.
Đặc biệt, Điều 32 của Luật khẳng định quyền kiểm tra, giám sát của Nhân dân đối với việc tổ chức thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, tài sản công, các khoản đóng góp của Nhân dân; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo; việc thực hiện các chế độ, chính sách đối với người có công, hộ nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội và các chương trình hỗ trợ khác. Đây là cơ sở quan trọng để phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở.
Tuy nhiên, việc thực hiện quyền dân chủ phải bảo đảm đúng quy định của pháp luật, không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Điều 9 Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 nghiêm cấm các hành vi lợi dụng việc thực hiện dân chủ để xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; kích động, lôi kéo, cưỡng ép người khác; gây mất đoàn kết trong cộng đồng dân cư; gây rối an ninh, trật tự hoặc cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức.
Đối với các hành vi vi phạm, tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật. Trường hợp lợi dụng mạng xã hội để đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức hoặc danh dự, nhân phẩm của cá nhân thì theo điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 14/2022/NĐ-CP), cá nhân có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng; tổ chức vi phạm bị xử phạt gấp đôi và buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm.
Đối với các hành vi tụ tập đông người gây mất trật tự công cộng, cản trở hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc xúc phạm người thi hành công vụ thì tùy từng hành vi cụ thể có thể bị xử phạt theo Nghị định số 144/2021/NĐ-CP. Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội chống người thi hành công vụ theo Điều 330, Tội vu khống theo Điều 156, Tội làm nhục người khác theo Điều 155 hoặc các tội danh khác theo Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Việc thực hiện dân chủ ở cơ sở chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mỗi người dân hiểu đúng quyền của mình, tích cực tham gia xây dựng chính quyền, đồng thời chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật. Mỗi ý kiến đóng góp mang tính xây dựng, mỗi hoạt động giám sát đúng quy định sẽ góp phần xây dựng chính quyền cơ sở ngày càng công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Tô Thị Huệ
