10 năm thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự: Nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân
Sau gần 10 năm thi hành, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã khẳng định vai trò là đạo luật quan trọng điều chỉnh trình tự, thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; tạo cơ sở pháp lý bảo đảm quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, việc triển khai thi hành Bộ luật được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ việc dân sự, giữ vững ổn định xã hội và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đồng thời, thực tiễn thi hành cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với việc sửa đổi, hoàn thiện Bộ luật để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.
Ngay sau khi Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 được ban hành, UBND tỉnh đã xây dựng kế hoạch triển khai thi hành, chỉ đạo các sở, ngành và địa phương tổ chức quán triệt, phổ biến sâu rộng các quy định của Bộ luật. Hằng năm, nội dung tuyên truyền về tố tụng dân sự đều được lồng ghép trong kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở và xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Việc triển khai được thực hiện thống nhất từ tỉnh đến cơ sở, gắn với các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu nâng cao nhận thức pháp luật của cán bộ, công chức và Nhân dân.
Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về tố tụng dân sự được triển khai bằng nhiều hình thức phong phú, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh đã tổ chức hội nghị triển khai Bộ luật cho đội ngũ báo cáo viên pháp luật, cán bộ pháp chế và lãnh đạo Phòng Tư pháp các huyện, thành phố. Sau hội nghị cấp tỉnh, các địa phương tiếp tục tổ chức trên 120 hội nghị tuyên truyền, tập huấn với hơn 9.600 lượt đại biểu tham dự. Nội dung tập trung vào quyền khởi kiện, quyền yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự, quyền và nghĩa vụ của đương sự, nghĩa vụ cung cấp chứng cứ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong hoạt động tố tụng và các quy định liên quan đến bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.
Bên cạnh tuyên truyền trực tiếp, các hình thức truyền thông trên báo chí và nền tảng số tiếp tục được đẩy mạnh. Hơn 560 lượt chuyên mục "Trả lời bạn nghe đài", "Trả lời bạn xem truyền hình" cùng hơn 260 tin, bài pháp luật được thực hiện trên Báo và Phát thanh, Truyền hình Lạng Sơn. Trang thông tin điện tử của Sở Tư pháp và Trang thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh thường xuyên cập nhật hàng trăm tin, bài tuyên truyền; nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương còn khai thác hiệu quả mạng xã hội và các nền tảng số để đưa pháp luật đến gần hơn với người dân. Những kết quả này góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin pháp lý nhanh chóng, thuận tiện.
Cùng với công tác tuyên truyền, UBND tỉnh thường xuyên chỉ đạo rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến Bộ luật Tố tụng dân sự nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thi hành. Qua kiểm tra 394 văn bản quy phạm pháp luật do HĐND và UBND tỉnh ban hành còn hiệu lực, không phát hiện quy định nào trái hoặc chồng chéo với Bộ luật Tố tụng dân sự. Đồng thời, công tác kiểm tra, hướng dẫn và theo dõi thi hành pháp luật được thực hiện thường xuyên, qua đó kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Qua gần một thập kỷ thực hiện, Bộ luật Tố tụng dân sự đã góp phần nâng cao chất lượng giải quyết các vụ việc dân sự trên địa bàn tỉnh. Nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và Nhân dân từng bước được nâng lên; sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan liên quan ngày càng chặt chẽ; công tác tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ được quan tâm; nhiều tài liệu tuyên truyền được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.
Tuy nhiên, quá trình tổng kết cũng cho thấy một số quy định của Bộ luật đã bộc lộ những hạn chế trước yêu cầu phát triển mới. Thực tiễn phát sinh nhiều khó khăn trong xác định địa chỉ đương sự ở nước ngoài, thực hiện ủy thác tư pháp, thu thập chứng cứ điện tử, xác định người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, trách nhiệm cung cấp tài liệu của các cơ quan, tổ chức và thời hạn giải quyết đối với các vụ án phức tạp. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, nhiều quy định về hồ sơ điện tử, dữ liệu điện tử, giao nộp tài liệu bằng phương thức điện tử và xây dựng Tòa án điện tử chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Từ thực tiễn đó, tỉnh Lạng Sơn kiến nghị tiếp tục nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự theo hướng đồng bộ với các luật có liên quan; hoàn thiện cơ chế về chứng cứ điện tử, ủy thác tư pháp, giao dịch điện tử trong tố tụng; tăng cường trách nhiệm phối hợp của các cơ quan trong cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ giải quyết vụ việc; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước xây dựng Tòa án điện tử, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp và phát huy hiệu quả hòa giải, đối thoại trong giải quyết tranh chấp. Đây cũng là những yêu cầu phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách tư pháp, Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.
Có thể khẳng định, việc tổng kết 10 năm thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự trên địa bàn tỉnh không chỉ đánh giá khách quan kết quả đạt được mà còn phản ánh sinh động những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Những kiến nghị của tỉnh sẽ góp phần cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho quá trình sửa đổi Bộ luật, hướng tới xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch, chuyên nghiệp, bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận công lý của người dân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Tô Thị Huệ
