Luật Tiếp cận thông tin năm 2026: nhiều điểm mới nhằm tăng cường công khai, minh bạch và thúc đẩy chuyển đổi số

Ngày 23/5/2026, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16. Luật gồm 04 chương, 31 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026. So với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Luật mới đã kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển Chính phủ số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng có trách nhiệm cung cấp thông tin

Một trong những điểm mới đáng chú ý là Luật năm 2026 mở rộng phạm vi điều chỉnh khi không chỉ quy định việc tiếp cận thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra, nắm giữ mà còn áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu và các đơn vị được Nhà nước giao quản lý, nắm giữ thông tin trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Quy định này phản ánh thực tiễn hiện nay khi nhiều dịch vụ công được thực hiện thông qua các đơn vị sự nghiệp công lập và người dân có nhu cầu tiếp cận thông tin liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của mình.

Đẩy mạnh tiếp cận thông tin trên môi trường số

Nếu như Luật năm 2016 chủ yếu tập trung vào các hình thức công khai truyền thống thì Luật năm 2026 đã dành nhiều quy định hơn cho việc công khai thông tin trên môi trường điện tử. Luật yêu cầu cơ quan, đơn vị phải xây dựng, vận hành và duy trì cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử; bảo đảm thông tin được cập nhật đầy đủ, toàn diện, dễ dàng tra cứu, tải về và sử dụng.

Đây là bước chuyển mạnh mẽ từ mô hình cung cấp thông tin truyền thống sang mô hình số hóa, phù hợp với chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Chính phủ số, xã hội số và công dân số. Thông qua các nền tảng điện tử, người dân có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn, giảm thời gian, chi phí và thủ tục hành chính phát sinh.

Bổ sung trách nhiệm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin cho vùng khó khăn

Luật mới đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo và các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Theo đó, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm áp dụng các biện pháp phù hợp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhóm đối tượng này tiếp cận thông tin.

Đây là nội dung có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần thu hẹp khoảng cách về tiếp cận thông tin giữa các vùng miền, bảo đảm nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Đối với các tỉnh miền núi như Lạng Sơn, quy định này tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông cơ sở và các hình thức tuyên truyền phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Mở rộng danh mục thông tin phải công khai

So với Luật năm 2016, danh mục thông tin bắt buộc phải công khai được quy định chi tiết và toàn diện hơn. Ngoài các thông tin về văn bản quy phạm pháp luật, thủ tục hành chính, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Luật còn bổ sung nhiều nhóm thông tin liên quan đến chuyển đổi số, dữ liệu số, dịch vụ công trực tuyến, kết quả đánh giá mức độ chuyển đổi số, chất lượng dịch vụ công trực tuyến và các nội dung phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Việc mở rộng phạm vi thông tin phải công khai giúp nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để người dân giám sát, phản biện và tham gia nhiều hơn vào quá trình quản lý nhà nước.

Tăng cường trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong công khai và cung cấp thông tin

Luật năm 2026 quy định rõ hơn trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc tổ chức công khai thông tin, cung cấp thông tin theo yêu cầu và bảo đảm tính chính xác của thông tin được công khai.

Đặc biệt, Luật bổ sung quy định về trách nhiệm đính chính thông tin đã công khai khi phát hiện thông tin không chính xác; trách nhiệm thông báo công khai việc sửa đổi, bổ sung thông tin; trách nhiệm tiếp nhận phản ánh của công dân về thông tin chưa chính xác hoặc chưa đầy đủ. Những quy định này góp phần nâng cao tính trách nhiệm giải trình của cơ quan, đơn vị và hạn chế tình trạng thông tin thiếu chính xác gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin theo yêu cầu của công dân

Luật tiếp tục khẳng định quyền của công dân được yêu cầu cung cấp thông tin và quy định cụ thể hơn về hình thức gửi yêu cầu thông qua môi trường điện tử. Công dân có thể thực hiện yêu cầu trực tuyến thông qua cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử hoặc các nền tảng số khác theo quy định.

Việc bổ sung hình thức tiếp nhận yêu cầu trực tuyến không chỉ tạo thuận lợi cho người dân mà còn góp phần hiện đại hóa quy trình giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin, giảm áp lực hành chính cho cơ quan nhà nước.

Tăng cường các biện pháp bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin

Luật mới quy định cụ thể hơn trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số phục vụ hoạt động công khai, cung cấp thông tin.

Đồng thời, Luật yêu cầu cơ quan, đơn vị thường xuyên rà soát, cập nhật và duy trì tính đầy đủ, chính xác của dữ liệu, bảo đảm thông tin được cung cấp thống nhất, tin cậy và kịp thời. Đây là những nội dung chưa được quy định rõ trong Luật năm 2016 nhưng hiện nay trở thành yêu cầu cấp thiết trong quá trình xây dựng nền hành chính hiện đại.

Góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, minh bạch và hiện đại

Có thể thấy, các sửa đổi, bổ sung của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 không chỉ nhằm hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị nhà nước, tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan, đơn vị.

Việc triển khai hiệu quả Luật sẽ tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin thuận lợi hơn, tham gia tích cực hơn vào đời sống chính trị - xã hội; đồng thời thúc đẩy xây dựng Chính phủ số, chính quyền số, góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động vì Nhân dân phục vụ.

Tô Thị Huệ