Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin
Ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Nghị định được ban hành nhằm cụ thể hóa quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và các luật chuyên ngành liên quan, đồng thời đáp ứng yêu cầu tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển mạnh mẽ của hạ tầng viễn thông, Internet và các dịch vụ số.
Theo quy định, Nghị định điều chỉnh việc xử phạt vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản và xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong các lĩnh vực gồm: bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử, công nghệ thông tin và mật mã dân sự. Đối tượng áp dụng là tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài có hành vi vi phạm hành chính hoặc có liên quan đến việc xử lý vi phạm hành chính trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định khá toàn diện về hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả. Theo đó, ngoài hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt tiền, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ có thời hạn; đình chỉ hoạt động; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hoặc trục xuất theo quy định. Đồng thời, Nghị định quy định nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như buộc gỡ bỏ, thu hồi hoặc hoàn trả thông tin vi phạm; buộc thu hồi tên miền, địa chỉ IP, kho số; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp; buộc khôi phục tình trạng ban đầu hoặc thực hiện các nghĩa vụ theo quy định pháp luật nhằm bảo đảm tính răn đe và hiệu quả thi hành.
Nghị định quy định rõ mức phạt tiền tối đa trong từng lĩnh vực. Theo đó, mức phạt tối đa trong lĩnh vực bưu chính và giao dịch điện tử đối với cá nhân là 40 triệu đồng, trong khi đối với lĩnh vực viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và mật mã dân sự mức phạt tối đa đối với cá nhân lên tới 100 triệu đồng; trường hợp tổ chức vi phạm thì mức phạt bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân theo quy định của pháp luật. Đây là cơ sở quan trọng nhằm tăng tính răn đe, phù hợp với tính chất và hậu quả của hành vi vi phạm trong môi trường số hiện nay.
Đối với lĩnh vực bưu chính, Nghị định quy định cụ thể các hành vi vi phạm liên quan đến giấy phép bưu chính, thông báo hoạt động bưu chính, hợp đồng cung ứng dịch vụ, vận chuyển vật phẩm, hàng hóa bị cấm gửi hoặc không bảo đảm an toàn, an ninh bưu gửi. Nhiều hành vi như cung ứng dịch vụ bưu chính khi không đủ điều kiện pháp lý, không thực hiện đúng quy định về phát bưu gửi, vi phạm quy định về chất lượng dịch vụ, tem bưu chính hoặc bảo đảm an toàn bưu gửi đều bị xử phạt nghiêm, đồng thời áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp.
Trong lĩnh vực viễn thông và Internet, Nghị định dành dung lượng lớn để quy định các hành vi vi phạm về giấy phép viễn thông, thiết lập mạng và cung cấp dịch vụ viễn thông, quản lý thuê bao, chất lượng dịch vụ, sử dụng kho số viễn thông, tên miền và hạ tầng kỹ thuật viễn thông. Đáng chú ý, nhiều hành vi vi phạm liên quan đến quản lý thông tin thuê bao, đăng ký SIM, lưu giữ dữ liệu người sử dụng hoặc cung cấp dịch vụ không bảo đảm điều kiện pháp luật bị xử phạt với mức tiền cao và có thể kèm theo biện pháp đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép.
Nghị định cũng bổ sung, hoàn thiện quy định xử lý đối với các hành vi vi phạm trên môi trường số và môi trường mạng. Theo đó, các hành vi cung cấp, truyền đưa, lưu trữ hoặc sử dụng thông tin vi phạm pháp luật; không thực hiện trách nhiệm quản lý dữ liệu; vi phạm trong hoạt động cung cấp dịch vụ Internet, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, nền tảng số hoặc dịch vụ nội dung trên mạng đều thuộc phạm vi xử lý của Nghị định. Quy định này phản ánh yêu cầu tăng cường quản lý, bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.
Một điểm mới đáng chú ý khác là Nghị định quy định việc xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Theo đó, biên bản vi phạm hành chính, quyết định xử phạt và các tài liệu liên quan có thể được lập, ký số, gửi nhận, lưu trữ và quản lý trên môi trường điện tử theo quy định của pháp luật. Việc số hóa quy trình xử lý vi phạm hành chính không chỉ góp phần đơn giản hóa thủ tục, tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thông tin, truyền thông.
Có thể thấy, việc ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP là bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông và công nghệ thông tin; góp phần tăng cường kỷ cương, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân, bảo đảm môi trường mạng an toàn, lành mạnh, tạo nền tảng thuận lợi cho phát triển kinh tế số, xã hội số và quá trình chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới.
Tô Thị Huệ
