Bảo vệ dữ liệu cá nhân - Trách nhiệm của mỗi người trong môi trường số

Từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 chính thức có hiệu lực thi hành, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật Việt Nam trong bảo vệ quyền riêng tư và quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân của mỗi công dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hoạt động trên môi trường mạng, mạng xã hội, thương mại điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là quyền của mỗi người mà còn là trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân.

Thực tế thời gian qua cho thấy, tình trạng thu thập, mua bán, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân; tự ý đăng tải hình ảnh, thông tin riêng tư của người khác lên mạng xã hội; giả mạo tài khoản để lừa đảo; lợi dụng thông tin cá nhân để quảng cáo, mạo danh hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật diễn ra ngày càng tinh vi. Không ít trường hợp người dân bị xâm phạm quyền riêng tư, ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, thậm chí bị chiếm đoạt tài sản do thông tin cá nhân bị khai thác trái phép.

Nhằm tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật; mua bán, trao đổi, chuyển giao trái phép dữ liệu cá nhân; sử dụng dữ liệu cá nhân để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân hoặc lợi dụng việc bảo vệ dữ liệu cá nhân để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Một điểm mới đáng chú ý của Luật là quy định trách nhiệm của bên kiểm soát dữ liệu, bên xử lý dữ liệu và các tổ chức, cá nhân có liên quan khi xảy ra sự cố làm lộ, mất hoặc bị xâm phạm dữ liệu cá nhân. Theo đó, khi phát hiện hành vi vi phạm có nguy cơ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu, các chủ thể có trách nhiệm phải thông báo cho cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thời hạn 72 giờ kể từ thời điểm phát hiện vi phạm. Quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm của các tổ chức trong quản lý, xử lý dữ liệu, đồng thời hạn chế những hậu quả có thể xảy ra đối với người dân.

Đối với hình ảnh cá nhân, pháp luật Việt Nam đã có những quy định khá chặt chẽ. Bộ luật Dân sự năm 2015 xác định mỗi cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình; việc sử dụng hình ảnh phải được người có hình ảnh đồng ý, trừ các trường hợp do pháp luật quy định. Đối với việc sử dụng hình ảnh nhằm mục đích thương mại, tổ chức, cá nhân sử dụng còn phải trả thù lao cho người có hình ảnh nếu các bên không có thỏa thuận khác.

Điều đó đồng nghĩa với việc tự ý lấy ảnh của người khác để đăng tải lên mạng xã hội nhằm xúc phạm, bôi nhọ danh dự, quảng cáo sản phẩm, cắt ghép hình ảnh, tạo thông tin sai sự thật hoặc sử dụng hình ảnh của trẻ em khi chưa được sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ đều có thể bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, các quy định hiện hành cũng đã quy định rõ chế tài xử lý đối với các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân và quyền đối với hình ảnh. Theo Nghị định số 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung), hành vi thu thập, sử dụng, phát tán hoặc chia sẻ trái phép thông tin cá nhân; sử dụng mạng xã hội để đăng tải thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc tiết lộ bí mật đời tư của người khác có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt lên đến hàng chục triệu đồng tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh tương ứng.

Trong môi trường số, mỗi lượt chia sẻ, mỗi bức ảnh hay mỗi thông tin cá nhân được đăng tải đều có thể lan truyền rất nhanh và gây ra những hậu quả khó khắc phục. Vì vậy, mỗi người cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân của chính mình, đồng thời tôn trọng quyền riêng tư của người khác; không tự ý đăng tải, chia sẻ hình ảnh, thông tin về căn cước công dân, số điện thoại, địa chỉ, tài khoản ngân hàng hoặc các dữ liệu cá nhân khác khi chưa được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.

Việc Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 có hiệu lực không chỉ tạo hành lang pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền riêng tư của công dân mà còn góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, minh bạch. Đây là nền tảng để thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số và nâng cao niềm tin của người dân trong quá trình sử dụng các dịch vụ số.

Tô Thị Huệ